Lezing

Hoe leven mensen als het leven hen nauwelijks speelruimte laat? Wat Lukas Pairon ‘positief fatalisme’ noemt, kan niet worden begrepen vanuit wanhoop of optimisme, maar vanuit de subtiele kunst om met onzekerheid te leven. Op basis van zijn jarenlange betrokkenheid bij muzikanten en op muziek gebaseerde sociale projecten in Kinshasa onderzoekt hij hoe individuen en groepen leren leven met beperkingen zonder hun waardigheid, hun handelingsvermogen of de kwaliteit van hun aanwezigheid in de wereld op te offeren. Schommelend tussen etnografische portretten, conceptuele reflectie en kritische dialoog biedt The Art of Positive Fatalism een instrument om de talloze manieren waarop mensen een weg vinden om door te gaan, te onderzoeken, te identificeren en te waarderen. 

Lukas Pairon, een Belgische academicus, combineert muziekcreatie, sociale praktijk en
onderzoek. Hij richtte Ictus, Music Fund, het wetenschappelijke netwerk SIMM en de Leerstoel Jonet aan de Universiteit Gent op.

Voorwoord door Hartmut Rosa & Olivier Hamant

Nawoorden door Philémon Mukendi & Manda Tchebwa

Wetgeving en beleid zijn nauw met elkaar verbonden. In alle domeinen is er sprake van een wisselwerking. Dat is zowat het opstapje voor de laatste bijeenkomst van 20 mei die in het teken staat van het wettelijk kader en de besluitvorming.

Terwijl de juriste Marie-Sophie de Clippele de toepassing van de restitutiewetgeving in België met die in Frankrijk en Nederland vergelijkt, stelt de historicus en antropoloog Maarten Couttenier de vraag hoe de repatriëring van menselijke resten die zich in museale collecties bevinden praktisch georganiseerd kan worden.

Omdat er in zowat alle landen met een koloniaal verleden, maar zeker in België, uiteenlopende visies bestaan over het doel en de uitvoering van een teruggavebeleid, nodigden de initiatiefnemers ook een vooraanstaande vertegenwoordiger van de Congolese diaspora in België uit. Mireille-Tsheusi Robert gaat dieper in op de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij de totstandkoming van de Belgische restitutiewet van 3 juli 2022.

Net zoals bij de twee voorgaande sessies krijgen de toehoorders de kans om vragen te stellen. Stijn Vercruysse, Afrika-specialist en journalist bij de VRT, modereert het debat.

Tijdens de tweede samenkomst (13 mei) staat de restitutie van erfgoed uit de koloniale periode in de praktijk op de agenda. Het uitstippelen van een restitutiebeleid kan niet zonder gedegen onderzoek, nl. onderzoek naar de herkomst en het aanwinstenbeleid van (publieke) erfgoedcollecties. De onderzoekers van het KMMA hebben op dit terrein bijzonder veel verdiensten. Els Cornelissen en haar medewerkers stellen de doelstellingen en de resultaten van het herkomstonderzoek van de afgelopen vier jaar voor, waarna dit meerjarige onderzoeksproject door Isidore Ndaywel van de Universiteit van Kinshasa wordt geëvalueerd en in een breder toekomstperspectief geplaatst. De Franse diplomaat Jean-Luc Martinez focust op een ander aspect van het restitutiebeleid nl. de wetgeving en hoe die tot stand komt in Frankrijk. Ook op 13 mei is een interactie met het publiek van ruim een uur voorzien.

Voor de eerste samenkomst (6 mei) worden een jurist, een journalist en een beleidsmedewerker als spreker uitgenodigd die elk vanuit hun vakgebied of werkveld reflecteren over specifieke aspecten van restitutie. De jurist Bert Demarsin focust op de juridische aspecten van het restitutiediscours. De onderzoeksjournalist Geert Sels getuigt van zijn jarenlange ervaring met claims in verband met nazi-roofkunst en de impact van deze claims op het beleid. Maurice Boer tenslotte geeft toelichting bij de doelstellingen en de instrumenten van het restitutiebeleid in Nederland. Na afloop van de drie lezingen krijgt het publiek gedurende een uur de kans om vragen te stellen en met de sprekers in dialoog te treden.

Het boek

‘Janice Deul zoekt in een openlijk racistisch land hoopvol naar een weg voorwaarts. Sinds de laatste verkiezingen van 2023 is het tij in ons land gekeerd – in het bijzonder voor mensen van kleur. Voor het eerst in haar leven stelt Janice Deul zichzelf de vraag: is dit nog wel de plek voor mij? Op basis van persoonlijke ervaringen, observaties en gesprekken met mensen uit haar omgeving beschrijft ze hoezeer het huidige politieke en mediaklimaat hun individuele leven raakt en de maatschappij ontwricht. Maar wanhopen doet ze geenszins. Nederland is van alle Nederlanders. We moeten juist hoop en kracht blijven putten uit die diversiteit en multiculturaliteit.’

De schrijver

Janice Deul is een Afro-Nederlandse journalist, DEI-professional (Diversity, equity, inclusion) en mode-/cultuuractivist met meer dan twintig jaar ervaring in de bladenwereld. Ze engageert zich sinds 2011 voor een inclusief, veilig en inspirerend klimaat in fashion, media en kunst. Daarnaast is ze een fervent opinieschrijver: haar Volkskrant-stuk over de gedroomde vertaler van Amanda Gormans ‘The Hill we Climb’ ging viraal en leidde tot een internationale polemiek. In 2023 publiceerde ze Keti Koti, een toegankelijk naslagwerk over de herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij in Suriname en op de voormalige Nederlandse Antillen, waarin zij pleit voor 1 juli als nationale vrije herdenkingsdag.

Het boek toont aan dat het in stand houden van de tropische wouden als grootste koelingssysteem van de wereld een moeilijke evenwichtsoefening en een grote uitdaging is. Miljoenen mensen zijn direct van het bos afhankelijk voor voedsel, energie, bouwmaterialen en medicijnen. De centrale vraag is hoe de welvaart van de bevolking samen kan gaan met het behoud van de wouden en de CO2 die daarin opgeslagen is. Om het boek te schrijven sprak John met boeren, politici, ondernemers en onderzoekers in Congo en hier. Afrika en Europa, als buurcontinenten, kunnen veel winnen bij diepgaande samenwerking om de wouden in stand te houden. 
 

Hanne Knaepen, werkzaam rond klimaat en groene transitie bij ECDPM, het Centrum voor Afrika-Europa relaties, zal het gesprek tussen John Vandaele en Wannes Hubau modereren. Professor Jean-Remy Makana zal tussenkomen vanuit Congo. Er is gelegenheid voor het publiek om vragen te stellen. Dit evenement zal uw blik op de samenwerking tussen Afrika en Europa zeker bijstellen.
 

Programma:

• Korte inleiding door Africamuseum en GROS.
• Gesprek met John Vandaele en Wannes Hubau gemodereerd door Hanne Knaepen.
• Videolink met Jean-Remy Makana, prof. bosbeheer aan de Universiteit van Kisangani.
• Afsluitend woord door schepen van ontwikkelingssamenwerking Kristina Eyskens, gevolgd door een korte receptie.

Prins Louis Rwagasore, geboren in 1932 als oudste zoon van mwami (koning) Mwambutsa IV Bangiricenge, werd op 13 oktober 1961 vermoord, nadat hij tot premier van Burundi was gekozen. In die tijd stond Burundi, een land in Centraal-Afrika, onder Belgisch bestuur.

Programma

14u30-15u

Ontvangst met Burundese trommels 

15u-17u

Conferentie met de volgende sprekers:

-    Melchior Mukuri: historicus en emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Burundi (deelname via video)
-    Aline Ndenzako: kleindochter van mwami Mwambutsa IV Bangiricenge, nicht van prins Louis Rwagasore en initiatiefneemster van de vereniging « Mémoires communes, avenir commun »
-    Jean Bosco Rwigemera: nazaat van mwami Mutaga III Senyamwiza, voormalig diplomaat in Tanzania en België, voormalig eerste secretaris van de Revolutionaire Jeugd Rwagasore en voormalig lid van het Centraal Comité van de partij UPRONA
-    Gaëtan Sebudandi: persoonlijke vriend van prins Louis Rwagasore, journalist en auteur.

De moderator is Innocent Harerimana, docent, schrijver en dichter en vertegenwoordiger van de koninklijke familie van Burundi-Kukirimba België.

17u-18u

Receptie