Expo

De tentoonstelling brengt historische foto's en Ethiopische culturele objecten samen om te reflecteren op gedeelde geschiedenissen, cultureel geheugen en toekomstige samenwerking. Ze bouwt voort op een breder programma (2025–2026) van onderzoek, zomerscholen, workshops en uitwisselingen met partners, waaronder Bahir Dar University, Addis Ababa University, UGent, UAntwerpen, het Ethiopian Art Conservation Program en Afrikaanse erfgoedprofessionals.

Door Ethiopische collecties te presenteren in dialoog met academisch onderzoek, herkomstgemeenschappen, diasporagroepen en artistieke stemmen, creëert Ethiopia–Belgium 120 een platform voor kennisuitwisseling, inclusieve erfgoedpraktijken en duurzame partnerschappen tussen Ethiopië en België.

ARTIST IN RESIDENCE: Tewodros Kifle Shewamoltot

Growing up, wisdom came from our elders. Today, young people face a different, silent burden: the relentless pressure of the digital world. Social media promises connection but often breeds deep isolation, leaving a generation "weeping while they dance." In Ethiopia, where digital literacy is still growing, the devastating power of weaponized words online has already fueled real-world division and tragic loss.
Africa's struggle has shifted from historical colonialism to "AI colonialism." Global powers harvest African and other nations data and surveillance details under the guise of modernization, only to sell the technology back to the continent. It is a systemic shift that threatens local sovereignty and deepens dependency.
These artworks weave together traditional materials and digital realities to expose the hidden costs of our connected lives. Cotton threads, rooted in the soulful traditions of Ethiopian textile making, echo the biblical lament of a life cut from the loom—their tangled knots representing young lives cut short by data monopolies. Passing through them is the weaving shuttle, a metaphor for the blistering speed of technology and how quickly time slips away while we sit idle on our devices. Finally, glowing RGB pixels overlay faint fingerprint patterns, a stark reminder of our digital duality: the very touch we use to connect is the biometric trail harvested for surveillance.
This artwork is an invitation to break our passive digital trance. Placed within this collaborative exhibition, it creates a rare space for free, unmonitored exchange. It is an act of radical hope—a call for a future where technology serves genuine human connection rather than corporate monopolies.

https://youtu.be/smiW3T1p2Yo?is=oh-hmClb6G8RENRG

OBJECTEN

• Schild verbergen/Bouclier en peau/Buckler / ጋሻ. EO.1999.2. Site of collection: Ethiopia. Date of acquisition: 19 November 1999. 
  In ancient Ethiopia, a circular shield, usually made of buffalo or rhinoceros skin, was worn on the hand to protect weapons (especially spears and swords). Culturally, it is a symbol of bravery, endurance, and honour. Today, it is still used as a decoration in traditional performances (such as Shellela, Qererto, etc.).
  በጥንት ዘመን በጦር መሣሪያ (በተለይ ጦርና ሰይፍ) ሊሰነዘሩ የሚችሉ ጥቃቶችን ለመከላከል በእጅ የሚያዝ፣ አብዛኛውን ጊዜ ከጎሽ ወይም ከአውራሪስ ቆዳ የሚሠራ ክብ መከላከያ ነው። ይህ ባህላዊ መሳሪያ የጀግንነት፣ የጽናት እና የክብር ምልክት ነው። ዛሬም በባሕላዊ ክንዋኔዎች (ለምሳሌ በሸለላ፣ ቀረርቶ፣ ለቅሶ፣ ብሔራዊ በዓላት) ሲካሄዱ ጥቅም ላይ ይውላል።
• Aardewerk/Poterie/Pot/እንስራ  EO. 1996.3.103. Site of collection: Ethiopia. Date of acquisition: 03 June 1996.
  It is an ancient pot made from clay that is kneaded, shaped, and fired. For centuries, it has played an important role in traditional Ethiopian households, where it is used to fetch water and to store and transport traditional beverages. It is a symbol of creativity, craftsmanship, and motherhood, reflecting the cultural values and heritage of Ethiopian society.
  ከሸክላ አፈር ተቦክቶ፣ ተጠፍጥፎ እና በእሳት ተጠብሶ የሚሠራ፣ በኢትዮጵያ ባሕላዊ የመኖርያ ቤቶች ውስጥ ለዘመናት ውሃ ለመቅዳት እና ባህላዊ መጠጦችን ለማስቀመጥ እና ለማጓጓዝ እጅግ ከፍተኛ አገልግሎት ሲሰጥ የኖረና አሁንም ድረስ በስፋት ጥቅም ላይ የሚዉል ጥንታዊ የሸክላ ዕቃ ነው። ይህ እቃ የትውልድ ቅብብሎሽን የሚያመለክት ሲሆን  እና የእናቶችም  የፈጠራ ችሎታ ማሳያ ምልክት ነው።
• Muziekinstrument/Instrument de musique/ Music instrument/  / የሙዚቃ መሳሪያ. MO.1996.3.179.Site of collection: Ethiopian. Date of acquisition: 03 June 1996. 
  This musical instrument, known as Masinko, is a prominent single-stringed instrument in Ethiopian folk music made of wood, skin, and long and coarser animal hair. It is played on a string and has been a symbol of art for centuries, expressing the joy, sorrow, heroism, and history of the people.
  በኢትዮጵያ የሙዚቃ ታሪክ ውስጥ እጅግ ጎልቶ የሚታይ ከእንጨት፣ ክጭራ እና ከቆዳ የሚሰራ ባለ አንድ ክር የባሕል የሙዚቃ መሣሪያ ነው። ማሲንቆ በደጋን እየተገዘገዘ ድምፅ የሚሰጥ ሲሆን፣ ለዘመናት የሕዝቡን ደስታ፣ ሐዘን፣ ጀግንነትና ታሪክ ሲገልጽ የኖረ የጥበብ ምልክት ነው።
• Kalebaspot/Pot en calebasse/Calabash pot/ቆሪ/.  EO.1996.12.11. Site of collection: Ethiopia. Date of acquisition 03 June 1996. 
  In rural Ethiopia (especially among pastoralist communities), it is a very valuable and important cultural item used to hold, store, and churn milk. In addition, calabash pot symbolizes motherhood and the spiritual role of women to nourish the community.
  በኢትዮጵያ ገጠር (በተለይም በአርብቶ አደሩ ማኅበረሰብ ዘንድ) ወተት ለመያዝ፣ ለማስቀመጥ እና ለመናጥ የሚያገለግል እጅግ ውድ እና አስፈላጊ የባሕል ዕቃ ነው። ቆሪ የእናትነትን እና የሴቶችን ማህበረሰብን የመንክባከብ ባህላዊ ኃላፊነት ያመለክታል።
• Hoofdsteun/ Appui-tête/ Wooden Headrest/በርኩማ/. EO.1973.65.1. Site of collection: Ethiopia. Date of acquisition: 20 December 1973.
  This wooden pillow is an ancient and traditional material that has been used for centuries by pastoralist communities in Ethiopia, especially in the south, Oromia, and Somali regions.
  ይህ የእንጨት በርኩማ በኢትዮጵያ በተለይም በደቡብ፣ በኦሮሚያ እና በሶማሌ ክልል አርብቶ አደር ማኅበረሰቦች ዘንድ ለብዙ ዘመናት ሲያገለግል የኖረ ጥንታዊና ባሕላዊ ቁስ ነው።
• Lepel/Cuillère/spoon/ማንኪያ/. EO.1996.31.29 Site of collection: Debub Omo Zone. Date of acquisition 03 December 1996. 
  The wooden spoon is among the essentials traditional Ethiopian kitchen utensils and is still widely used today.
  የእንጨት ማንኪያ ከጥንታዊ የኢትዮጵያ የወጥ ቤት ዕቃዎች መካከል አንዱ ነው። በተጨማሪም ዛሬ ድረስ በተለይም በገጠራማው የሀገሪቱ ክፍል ጥቅም ላይ ይውላል።
• Table à thé /Mesobe Werq/የመሶበ ወርቅ.   EO.1984.2.1. Site of collection: Ethiopia. Date of acquisition: 11 January 1984. 
  It is a decorated food table or serving tray made of basketry by women and is distinctive to Ethiopia. Beyond its practical function, it carries profound religious and cultural significance, reflecting Ethiopia’s rich artistic traditions, social values, and communal way of life. As an important element of traditional ceremonies and daily practices, it serves as a symbolic expression of cultural identity and heritage.
  በኢትዮጵያ እጅግ ከፍተኛና ጥልቅ የሆነ ሃይማኖታዊና ባሕላዊ ትርጉም ያለው ከአክርማ እና ከስንደዶ በሴቶች የሚሰራ የምግብ ማቅረቢያ/መመገቢያ ነው።
• Historische foto's /Photos historiques/Historic photo/ታሪካዊ ፎቶ HP.2009.3.566. De Belgische Koloniale troepen trekken Saio/Entrée des troupes Coloniales Belges à Saïo/ The Belgian colonial troops in Saio.  6 July 1941.
  This photograph was taken on 6 July 1941 in Saio, southwestern Ethiopia, as Belgian colonial troops advanced to capture an Italian-held fort. The event marked a significant moment in the East African Campaign, culminating in a decisive Allied victory by the ombined forces of the British Commonwealth and Belgian colonial troops in the region. This historic alliance provided crucial support to the Ethiopian patriotic resistance against Italian occupation and contributed significantly to the eventual liberation of Ethiopia.
  ይህ ፎቶ የተነሳው ሐምሌ 6 ቀን 1941 ዓ.ም (እ.ኤ.አ.) በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ፣ ሰዮ ውስጥ ሲሆን የቤልጂየም ቅኝ ገዢ ወታደሮች የጣሊያንን ምሽግ ለመያዝ ሲዘምቱ ነበር። በዚህ አጋጣሚ የሕብረቱ ኃይሎች (የብሪቲሽ ኮመንዌልዝ እና የቤልጂየም ቅኝ ገዢ ወታደሮች) በአካባቢው ወሳኝ ድል አግኝተዋል። ይህ ታሪካዊ ጥምረት በወቅቱ የኢትዮጵያ አርበኞች በጣሊያን ወረራ ላይ ያደርጉት የነበርውን ተጋድሎ ረድቶ በመጨረሻም ለአገሪቱን መዉጣት አስተዋጽኦ አበርክቷል።
• Historische foto's/Photos historiques/Historic photo/ታሪካዊ ፎቶ. HP. 2017.24.859. Ethiopian Patriots and Belgian Colonial Troops in Abyssinia. 1941. Photographer: Not identified.
  It is a photograph of Ethiopian patriots and Belgian colonial troops taken in Ethiopia in 1941. The photograph signifies the cooperation between Ethiopian patriots and Belgian colonial forces in the struggle against fascism in southwestern Ethiopia serving as a visual testimony to their joint efforts and shared commitment. 
  የኢትዮጵያ አርበኞች እና የቤልጂየም ቅኝ ገዥ ወታደሮች በ1941 ዓ.ም (እ.ኤ.አ.)  በኢትዮጵያ የተነሱት ፎቶ ነው። ፎቶው የኢትዮጵያ አርበኞች እና የቤልጂየም ቅኝ ገዥ ወታደሮች በደቡብ ምእራብ ኢትዮጵያ ፋሺዝምን በመዋጋት ረገድ የነበረዉን ትብብር ያሳያል።
• Ethiopische Psaltercodex/Codex du Psautier éthiopien/Ethiopic Psalter codex/ የብራና መዝሙረ ዳዊት መጽሐፍ.  135, 12 gatherings, and one column.  Dimensions:165 × 155 × 74 mm. 
  The manuscript is written in the Geʿez language, bound with wooden boards, and covered in leather. Parchment manuscripts are living testimonies to Ethiopia’s ancient writing tradition. The manuscripts also embody the spiritual, cultural, and political soul of the country, serving as enduring repositories of knowledge and expressions of national identity.
  ይህ መጽሐፍ 135 ቅጠሎች፣ 12 ጥራዞች፣ አንድ አምድ እና 165 x 155 x 74 ሚሜ ወርድና ቁመት ያለው በግዕዝ ቋንቋ የተጻፈ የብራና መዝሙረ ዳዊት ነው። የእንጨት ገበታ ያለው እና በባህር አረብ የተሸፈነ ነው። የብራና መጽሐፍት ለኢትዮጵያ ጥንታዊ የስነ ጽሑፍ ስልጣኔ ሕያው ምስክሮች ናቸው። እነዚህ መጽሐፍት የኢትዮጵያዊያንን መንፈሳዊ፣ ባህላዊ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮችን ከትበው የያዙ የዕውቀትና የብሔራዊ ማንነት መገለጫዎች ናቸው።
   

Photographs and Digital Images are Subject to Copyright Regulations. 
Contact repro@africamuseum.be for all Permissions.

A Cycle Game omvat drie felgekleurde gipsen sculpturen, ontstaan uit een onderzoeksbezoek aan het AfricaMuseum in 2024. De confrontatie met de collecties en archieven liet diepe sporen na: verdriet en argwaan vermengen zich met ontdekking en hoop.

Het tweede luik, Expressie door het ondergrondse heen, bestaat uit tien bronzen sculpturen die vertrekken vanuit intuïtie en innerlijke beweging. Zowel de titels van de werken als de begeleidende woordkunstbundel zijn in het Nederlands, Engels, Lingala en Swahili. Die meertaligheid weerspiegelt de gelaagde wereld waarbinnen de kunstenaar navigeert en die zijn meervoudige identiteit voortdurend vormgeeft.

AFROPEA is een ruimte voor dialoog en ontmoeting in de permanente opstelling van het AfricaMuseum, ontwikkeld in nauwe samenwerking met mensen uit de Afrikaanse diaspora in België. Ze combineert een vaste presentatie over Afro-descendente gemeenschappen in België met een jaarlijks wisselende installatie van een maker, denker of kunstenaar. De vaste opstelling vertelt het verhaal van Afrikanen uit de Sub-Sahara en Afro-descendente gemeenschappen in België sinds de 16de eeuw ‒ hun aanwezigheid, bijdragen en rol in de samenleving. De naam van de zaal is een eerbetoon aan het album Adventures in Afropea 1 van de Belgisch-Congolese groep Zap Mama.

Het project BOMACAPITALE (2024–2029) heeft tot doel de geschiedenis en het erfgoed van Boma te bestuderen en te valoriseren. Daarbij staan co-creatie, capaciteitsopbouw en het bevorderen van een duurzame dialoog tussen academische instellingen, lokale gemeenschappen en erfgoedactoren in Congo en België centraal.

Het project wordt uitgevoerd in samenwerking tussen de Université Président Kasa-Vubu (UKV, Boma), de Université de Kinshasa (UNIKIN) en het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika (KMMA, Tervuren), met de steun van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking (DGD).

De tentoonstelling focust op de periode waarin Boma de hoofdstad was van de Onafhankelijke Kongostaat (1885–1908) en later van Belgisch Congo (1908–1928). Ze brengt meer dan tachtig historische foto’s uit koloniale archieven samen en toont hoe de stad zich ontwikkelde tot politiek, economisch en cultureel centrum aan de benedenloop van de Congo.

Het scenario van de tentoonstelling en de selectie van de beelden kwamen tot stand in nauwe samenwerking met studenten en onderzoekers van de UKV en de UNIKIN. Het resultaat is een frisse en genuanceerde blik op de geschiedenis van Boma – een stad die lange tijd het hart vormde van de koloniale administratie, maar ook een plaats was van ontmoeting, aanpassing en creativiteit. De foto’s tonen hoe de stad veranderde en hoe lokale bewoners, migranten en Europeanen samen het gezicht van Boma vormgaven.

Naast de koloniale gebouwen en infrastructuurwerken komen ook thema’s als gezondheid, onderwijs, religie, handel, muziek en het publieke leven aan bod. De tentoonstelling nodigt bezoekers uit om het koloniale beeldmateriaal kritisch te bekijken, maar ook om na te denken over het meervoudige erfgoed dat Boma vandaag nog bezit.

De tentoonstelling wordt in openlucht gepresenteerd, in het park tussen het stadhuis en de voormalige residentie van de gouverneurs uit de koloniale tijd. De foto’s zijn op grote doeken gedrukt en bevestigd aan houten structuren die in Boma zelf zijn vervaardigd. In materieel opzicht is de tentoonstelling volledig door en voor Boma gemaakt, en vormt ze een permanente dialoog met de stedelijke ruimte die ze evoceert.

Boma la première zal te zien zijn van 21 november 2025 tot 3 januari 2026. De toegang is gratis. Lokale gidsen worden opgeleid om bezoekers te ontvangen en te begeleiden. Binnen het partnerschap stond historicus en onderzoeker Hein Vanhee in voor de bijdrage van het KMMA, bestaande uit vorming, inhoudelijke ontwikkeling en de wetenschappelijke en technische coördinatie van het project.

De tentoonstelling en het bijbehorende boek kwamen tot stand in samenwerking met het AfricaMuseum. De publieksdienst verleende toegang tot archieven, documenten, foto's en video's. Deze bronnen waren essentieel om de traditionele architectuur van Rwanda te begrijpen en te analyseren. Ze dienden ook als basis voor de illustraties die in de tentoonstelling te zien zijn.

De tekeningen in het boek zijn gemaakt op basis van afdrukken en collages van foto's uit de collecties van het museum.

Om uw ontdekking te verrijken, worden er elke maand exclusieve rondleidingen in de tentoonstelling georganiseerd. Een unieke kans om een kijkje te nemen achter de schermen van dit project en meer te leren van de kunstenaar zelf.

Sankara Mutoni is kunstenaar, architect en auteur van vier boeken over het inkleuren van tekeningen, uitgegeven door uitgeverij Eyrolles.

Centraal staat het Congopanorama, een monumentaal schilderij uit 1913 dat een geïdealiseerd beeld gaf van het Belgische koloniale 'beschavingswerk'. 

Met een verkleinde reproductie deconstrueert de expo het propaganda-instrument. De idyllische voorstelling van de kolonie zorgde er immers voor dat geweld, uitbuiting én verzet achter de schermen verborgen bleef. Fake news avant la lettre.

Samen met kunstenaars, experten en onderzoekers confronteert de tentoonstelling koloniale beeldvorming met historische en hedendaagse stemmen, verhalen en inzichten die lang werden verzwegen. 

De expo nodigt je uit om kritisch te kijken: wat toont een beeld, wat blijft verborgen – wie spreekt en wie kreeg daar geen kans toe? Zo opent de tentoonstelling een breder gesprek over propaganda, kolonisatie en zijn lange schaduw. 

Wie was Yakaumbu Kamanda Lumpungu? 

Ytal Yambo Bena Lumpungu: "Yakaumbu Kamanda Lumpungu was een visionair leider, niet uit zijn lood te slaan; hij drukte zijn stempel op zijn volk met zijn verlicht socio-economisch bestuur, bedachtzame politieke strategie en een niet te stoppen inzet voor de bescherming en de belangen van zijn gemeenschappen. Zijn verhouding tot het koloniaal bestuur was moeilijk; hij liep niet binnen de lijntjes en eiste onafhankelijkheid. Het leverde hem de angst en haat van de onderdrukkers op. De vendetta die volgde kreeg een triest hoogtepunt in een publieke ophanging, bedoeld om terreur te zaaien en hem weg te halen uit het collectief geheugen. Door deze wandaad kreeg hij echter net de status van martelaar en werd hij het symbool van de weerstand tegen de koloniale onderdrukking."

Waarom deelnemen?

•    om een van de koninklijke sleutelfiguren uit de Congolese geschiedenis te (her)ontdekken
•    om deel te nemen aan boeiende discussies over de nalatenschap en impact van koning Yakaumbu Kamanda Lumpungu.
•    om experts en nakomelingen van de koning te ontmoeten
•    om te genieten van een gezellige en culturele uitwisseling.

Waarover gaat het boek?

Nederland en andere Europese landen zeggen bereid te zijn om roofkunst aan oud-koloniën terug te geven. Maar de daad bij het woord voegen blijkt lastig. 

In Het lege-vitrinesyndroom vertelt Jos van Beurden, deskundig in koloniale roofkunst, over drie grote obstakels bij teruggave van koloniaal bezit. Ondanks een veranderende houding beslissen Europese overheden nog altijd over het herkomstonderzoek naar de collecties en willen ze de zeggenschap erover nauwelijks afstaan aan hun oud-koloniën. 

Ook particuliere verzamelaars en kunsthandelaren opereren voorzichtig en houden zich angstvallig stil over hun objecten uit voormalige koloniën. Daar zitten geroofde stukken bij maar oud-koloniën hebben daar zelden weet van, laat staan dat zij weten hoe ze die kunnen claimen. Hoe komen we daarover meer aan de weet?

En als eenmaal het besluit valt voorwerpen terug te brengen, dan doen zich vaak spanningen voor tussen regeringen enerzijds en lokale oud-eigenaren (etnische minderheden en oude vorstenhuizen) anderzijds. Wie is de rechtmatige eigenaar? 

Van Beurden laat zie hoe vandaag de dag met deze obstakels wordt omgegaan. Het lege-vitrinesyndroom helpt de discussie over restitutie van koloniaal erfgoed verder te brengen.

Wie is Jos van Beurden? 

Sinds begin jaren 1990 heeft Jos Van Beurden zich gericht op het onderzoek naar de bescherming van het cultureel erfgoed van het mondiale zuiden. Eerst ging dat over de lopende illegale handel in kunst en antiquiteiten, en sinds 2009 over koloniale roofkunst. Met zijn onderzoek en publicaties heeft hij geholpen om het onderwerp ‘restitutie van koloniale collecties’ in Nederland en daarbuiten op de agenda te plaatsen. In 2021 verscheen zijn boek Ongemakkelijk Erfgoed – Koloniale collecties en teruggave in de Lage Landen (Zutphen).